banner8

banner9

banner28

banner10

SARAYDA BİR AKŞEHİRLİ ASTRONOM: SAİD MEHMED EFENDİ

GÜNDEM 16.01.2014, 21:51 16.01.2014, 21:51
10
SARAYDA BİR AKŞEHİRLİ ASTRONOM: SAİD MEHMED EFENDİ
banner12

Osmanlılar döneminde "İlm-i nücum" denilen yıldız ilmiyle yani astronomi ile uğraşanlar ulema adını taşıyan din alimleri idi. Bunlardan biri de Said Mehmed Efendidir.


mso-fareast-font-family:"Times New Roman";mso-fareast-language:TR">               Said Mehmed Efendi Akşehirlidir. Doğum tarihi belli değildir. Küçük yaşta kendini ilme vermişti. Daha fazla ilim öğrenmek için İstanbul’a geldi. Zamanın ileri gelen alimlerinden dersler alarak kendini yetiştirmiştir. Din bilimlerinin yanı sıra yıldız bilimine de merak salmış ve bu konuda da dersler almıştır.  İlk olarak Şehzade Camisi’nde öğretmen olarak yani müderris olarak ders vermeye başlamıştı. Ayrıca Şehzade Camii muvakkidi yani namaz vakitlerini belirleyen kişisi olmuştu. Muvakkitler namaz vakti yanı sıra imsakiye ve takvimleri de belirlerdi. Bunun için gökyüzündeki güneş, ay ve yıldızların hareketleri gözetliyordu. Osmanlı da bu işlerin rahat yapılabilmesi için cami yanlarına iki odalı binalar yapılıyordu.


               Tarih öncesi çağlardan bu yana gökyüzü, dünyanın her yerindeki kültürlerden insanların ilgisini çekmiştir. Gökyüzünü inceleyen Astroloji ve astronomi, esas itibariyle XIX. yüzyıla kadar tek bir ilim olarak kabul edilmiş ve bu deyimler astronomi ve astrolojiyi yahut da bu ilimlerin her ikisini birden tanımlamak için kullanmıştır. İslam medeniyetinde müneccim kelimesiyle hem astrolog hem de astronomlar ifade edilmekteydi. Böylece gökyüzü hareketlerini inceleyen Said Mehmed Efendi müneccim unvanını almıştı.


            Osmanlı’da müneccim olmak için birincisi, takvim hesabını yapmak ve usturlab aletinin nasıl kullanıldığını bilmek; ikincisi, nücûm ilmine giriş, yıldızların ve burçların tabiatlarını ve mizaçlarını bilmek; üçüncüsü, yıldızların hareketlerini hesap etmeyi, zîc yapmayı ve takvim yapmayı bilmek; dördüncüsü, hey’eti, yıldızların hareketlerine dair hendesi delilleri, doğru olarak bilmektir. Bu son mertebeye gelen bir kimse, artık müneccim olmuştur. Said Mehmet Efendi müneccim olabilmek için öncelikle iyi bir matematik öğretiminden geçmiştir.


               Osmanlı Tarihi'nde padişah cülusu, doğum, savaş ilanı, ordunun hareketi, sadrazamlara mühür verilmesi, denize gemi indirilmesi, sultan düğünü gibi durumlarda Müneccimbaşılarından bilgi istenirdi. Saray'da 1 müneccimbaşı, 1 müneccim-i sani ve birkaç müneccimden oluşan grup, yıldızlardan uygun zamanları tespit ederek padişah’a bildirir ve buna göre hareket edilirdi; Bu sebeple Osmanlılarda müneccimlik önemli bir itiyat olarak benimsenmiştir.


               Her yönüyle kendini iyi yetiştirmiş Akşehirli Said Mehmed Efendi müderrisliğinin yanı sıra iyi bir şairdi. Kısa zamanda sarayın dikkatini çekti ve sarayın müneccim kadrosuna alındı. Burada başarılı çalışmalar yaptı ve müneccim-i sani yani ikinci başkanlığa getirildi. 


            Müneccim-i sâniler de müneccimbaşılar gibi ilmiye sınıfından, ilm-i nücûm ile ilm-i hey’et bilen kişiler arasından seçilirlerdi. Müneccim-i sânilerin ekserisi, müneccimbaşının görevden ayrılmasından sonra yerine müneccimbaşı olurken, bazıları çeşitli sebeplerde terfi edemeden vefat etmişlerdir. Bunlardan biri de Said Mehmet Efendidir. 1746 yılından itibaren yirmi altı sene müneccimbaşılık yapan


Fethiyeli Halil Efendi yüzünden müneccimbaşı pozisyonuna terfi edemeden Müneccim-i sani iken 1748 yılında vefat etmiştir.


Kaynak: Mehmet Süreyya, Sicilli Osman-i, Tarih Vakfı yayınları


banner13
Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner11
banner32
-8
az bulutlu