Bir ilin göç vermesi her zaman ekonomik olarak başarısız olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde göç alması da o ilin kalkınma bakımından başarılı olduğunu tek başına kanıtlamaz.
Örneğin bir şehir üniversite öğrencileri nedeniyle yoğun göç alabilir, ancak mezunlarına iş imkânı sağlayamadığı için aynı gençleri birkaç yıl sonra kaybedebilir.
Bu nedenle incelemeyi üç temel gösterge üzerinden yapmak gerekir: Alınan göç, verilen göç ve net göç. Bunlara ek olarak net göç hızını, genç nüfusun hareketliliğini ve illerin ekonomik yapısını incelemek gerekir.
Özellikle kalkınma ekonomisi açısından asıl kritik soru şudur:
Bir şehir insanları neden kendisine çekiyor ve başka bir şehir neden kendi yetiştirdiği insanları elinde tutamıyor?
Türkiye'de En Fazla Göç Alan İller
TÜİK'in 2025 yılı İç Göç İstatistiklerine göre Türkiye'de 2.475.019 kişi iller arasında göç etmiştir.
En fazla göç alan iller arasında İstanbul 329.912 kişiyle ilk sırada yer alırken, Ankara 176.833, İzmir 106.083, Antalya 96.027, Kocaeli 76.323, Bursa 75.595, Mersin 57.089, Gaziantep 54.507, Tekirdağ 51.534 ve Hatay 51.440 kişiyle sıralamayı takip etmektedir.
İstanbul'un ilk sırada olması şaşırtıcı değildir. Ancak İstanbul'un aldığı göçün büyüklüğü, şehrin net nüfus kazandığı anlamına gelmez.
En Fazla Göç Veren İller
2025 yılında en fazla göç veren ilk üç il de İstanbul, Ankara ve İzmir'dir.
İstanbul 371.258 kişi göç verirken 329.912 kişi göç almış, sonuçta 41.346 kişilik net göç kaybı yaşamıştır.
Ankara 145.661 kişi göç verirken 176.833 kişi göç almış ve 31.172 kişilik net göç kazanmıştır.
İzmir 98.728 kişi göç verirken 106.083 kişi göç almış, 7.355 kişilik net göç kazanmıştır.
Antalya 67.649 kişi göç verirken 96.027 kişi göç alarak 28.378 kişilik net göç kazanmıştır.
Bursa, Kocaeli ve Mersin de net göç kazanan iller arasındadır. Buna karşılık Adana ve Konya net göç kaybı yaşamıştır.
Burada önemli bir demografik gerçek ortaya çıkıyor: En çok göç veren iller, mutlaka göç nedeniyle en fazla nüfus kaybeden iller değildir.
Büyük nüfuslu illerde hem gelen hem giden kişi sayısı doğal olarak yüksektir.
İstanbul 2025'te yaklaşık 41 bin kişi net göç kaybederken Ankara 31 bin kişi net göç kazanmıştır.
Nüfusuna Oranla Göç Alan ve Kaybeden İller
Mutlak göç sayıları yerine net göç hızı kullanıldığında farklı bir tablo ortaya çıkar.
Yalova 2025'te binde 20,5 net göç hızıyla en yüksek orana sahip ildir. Tekirdağ binde 11,0, Muğla binde 10,9 ve Antalya binde 10,3 net göç hızıyla dikkat çekmektedir.
İstanbul ise binde eksi 2,6 net göç hızıyla nüfus kaybetmektedir.
Bu farklılık özellikle bölgesel kalkınma bakımından önemlidir.
İstanbul büyük ekonomik hacmine rağmen net göç kaybederken, çevresindeki veya alternatif yaşam imkânları sunan iller nüfus kazanabilmektedir.
Ancak bunun ne kadarının İstanbul'dan kaynaklandığını belirlemek için iller arası göç akımlarını ayrıca incelemek gerekir.
Gerçekte En Fazla Nüfus Kaybeden ve Kazanan İller
Net göç rakamları, kalkınma açısından daha anlamlı bir karşılaştırma sunar.
2025 yılında Ankara 31.172, Antalya 28.378, Kocaeli 15.078, Tekirdağ 13.240 ve Muğla 11.974 kişilik net göç kazanmıştır.
Buna karşılık İstanbul 41.346, Van 20.238, Şanlıurfa 15.625, Ağrı 13.447 ve Erzurum 10.113 kişilik net göç kaybı yaşamıştır.
Bu tablonun en çarpıcı tarafı, İstanbul ile Van'ın aynı grupta yer almasına rağmen muhtemelen çok farklı göç dinamiklerine sahip olmasıdır.
İstanbul'da yaşam maliyetleri ve konut tercihleri önemli olabilirken, Van'da iş fırsatları ve bölgesel ekonomik yapı daha belirleyici olabilir.
Bunlar il bazında ayrıca sınanması gereken hipotezlerdir.
Türkiye'de Göçün Temel Nedenleri
Türkiye'de göçü etkileyen faktörler yalnızca ekonomik nedenlerle sınırlı değildir.
İstihdam imkânları, ücret düzeyleri, sanayileşme, eğitim olanakları, konut maliyetleri, yaşam kalitesi, sağlık hizmetleri, ulaşım altyapısı, tarımsal gelir, girişimcilik ortamı, sosyal ve kültürel hayat, aile bağları, kamu atamaları, afet riskleri, iklim ve çevre koşulları, turizm ekonomisi, emeklilik tercihleri, kadınların istihdam olanakları, mesleki yükselme imkânları ve sosyal ağlar göç üzerinde etkili olan yirmi temel faktör olarak değerlendirilebilir.
Bu faktörler birbirinden bağımsız değildir.
Örneğin sanayileşme istihdamı artırabilir, istihdam ücretleri yükseltebilir, ücretler de göçü teşvik edebilir.
Buna karşılık artan nüfus konut fiyatlarını yükselterek bir süre sonra ters yönde göç oluşturabilir.
Dolayısıyla göç, yalnızca ekonomik büyümenin değil, ekonomik ve sosyal dengenin de bir göstergesidir.
Bir şehrin göç alması kadar, aldığı göçü sürdürülebilir bir ekonomik ve sosyal yapıya dönüştürebilmesi de önemlidir.
GÖÇ VEREN ŞEHİRLER GELECEĞİNİ Mİ KAYBEDİYOR?
Bölgesel Kalkınma, Genç Nüfus ve Akşehir'in Geleceği
Türkiye'de göçün nedenlerini anlamak, şehirlerin gelecekteki ekonomik ve sosyal yapılarını değerlendirmek açısından önemlidir.
Birinci bölümde Türkiye'nin göç haritasını, en fazla göç alan ve veren illeri, net göç rakamlarını ve göçü etkileyen temel faktörleri değerlendirdik.
Şimdi ise göçün ekonomik modellerini, genç nüfus üzerindeki etkilerini ve özellikle Konya ile Akşehir açısından ortaya çıkardığı sonuçları inceleyelim.
TÜİK'e Göre İnsanlar Neden Göç Ediyor?
TÜİK göç nedenlerini daha geniş kategoriler altında yayımlamaktadır.
2025 yılında aile ferdine bağımlı olarak göç edenlerin sayısı 564.114 kişidir.
Daha iyi konut ve yaşam koşulları nedeniyle göç edenlerin sayısı 510.226, eğitim nedeniyle göç edenlerin sayısı 406.144 kişidir.
Tayin veya iş değişikliği nedeniyle 269.153 kişi, iş bulmak veya işe başlamak amacıyla 219.490 kişi göç etmiştir.
Ailevi veya medeni durum nedeniyle 131.755 kişi, memlekete dönüş amacıyla 86.189 kişi ve ev alınması nedeniyle 60.022 kişi göç etmiştir.
Bu veriler önemli bir varsayımı sorgulatıyor:
Türkiye'de insanlar yalnızca işsizlik yüzünden göç etmiyor.
2025 yılında doğrudan işe başlamak veya iş bulmak amacıyla göç edenlerin sayısı 219.490'dır.
Buna karşılık daha iyi konut ve yaşam koşulları nedeniyle göç edenlerin sayısı 510.226'dır.
Ancak aileye bağımlı göçün veya yaşam koşullarının arkasında dolaylı ekonomik nedenler de bulunabileceğinden, bu sayıları ekonomik etkenlerin toplam ağırlığı olarak yorumlamak doğru olmaz.
Göç Alan İllerin Ekonomik Modelleri
Türkiye'de göç alan iller incelendiğinde farklı ekonomik modeller ortaya çıkmaktadır.
Ankara: Kamu, Eğitim ve Hizmet Ekonomisi
Kamu kurumları, üniversiteler, savunma sanayisi, sağlık ve profesyonel hizmetler önemli çekim unsurlarıdır.
Özellikle nitelikli iş gücü için fırsatlar sunar.
Antalya: Turizm ve Yaşam Ekonomisi
Turizm, ticaret, hizmetler, iklim ve yaşam tarzı tercihleri göçü teşvik edebilir.
Ancak mevsimlik istihdam ve yüksek konut maliyetleri önemli risklerdir.
Kocaeli: Sanayi ve Lojistik Ekonomisi
Otomotiv, kimya, metal, limanlar ve lojistik faaliyetleri güçlü iş gücü talebi oluşturabilir.
İstanbul'a yakınlık da avantajdır.
Tekirdağ: Sanayi Yayılması ve Metropol Çevresi
Çorlu ve Çerkezköy çevresindeki üretim faaliyetleri, İstanbul ile ekonomik bağlantılar ve yerleşim tercihleri önemli çekim etkenleridir.
Muğla: Turizm, Emeklilik ve Yaşam Kalitesi
Turizm faaliyetleri yanında emeklilik, ikinci konut ve yaşam tarzı tercihlerinin göç üzerinde etkili olması beklenir.
Konut fiyatları ve mevsimsellik ise ekonomik kırılganlık yaratabilir.
Bu modeller aynı zamanda tek bir kalkınma reçetesinin bütün iller için uygun olmadığını gösterir.
Göç Kaybeden İllerin Yapısal Sorunları
Van, Ağrı, Erzurum ve Şanlıurfa gibi net göç kaybeden illerde nedenleri yalnızca işsizlikle açıklamak eksik kalır.
Bu iller için araştırılması gereken temel meseleler ekonomik çeşitlilik, genç istihdamı, kadın istihdamı, sermaye birikimi, verimlilik ve pazara erişimdir.
Tarım, ticaret ve kamu istihdamı dışında yeterli sayıda farklı sektör bulunuyor mu?
Eğitimini tamamlayan gençlerin becerilerine uygun işler mevcut mu?
Kadınların ücretli çalışma ve girişimcilik imkânları yeterli mi?
Yerel tasarruflar üretken yatırımlara dönüşüyor mu?
İşletmeler çalışan başına yüksek katma değer üretebiliyor mu?
Üretilen mallar büyük iç ve dış pazarlara rekabetçi maliyetlerle ulaştırılabiliyor mu?
Bu soruların yanıtları il bazında farklı olacaktır.
Örneğin Şanlıurfa'nın genç nüfus yapısı ile Erzurum'un demografik yapısı aynı değildir.
Dolayısıyla her iki ilde de net göç kaybı görülmesi, aynı kalkınma politikasının uygulanmasını gerektirmez.
Konya ve Akşehir Açısından Bu Veriler Ne Anlatıyor?
2025 yılında Konya ili 50.469 kişi göç alırken 51.507 kişi göç vermiştir.
Net göç kaybı 1.038 kişidir.
Bu rakam ilk bakışta sınırlı görünebilir.
Fakat il genelindeki denge, ilçeler arasındaki farklılıkları gizleyebilir.
Örneğin Konya merkez ilçeleri nüfus çekerken Akşehir gibi çevre ilçeler nüfus kaybediyor olabilir.
Bunu doğrulamak için ilçe düzeyinde Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi nüfus değişimleri, doğum-ölüm dengesi ve mümkünse adres hareketleri birlikte incelenmelidir.
İlçe nüfusunun azalması tek başına göç miktarını göstermez.
Akşehir için özellikle beş göstergenin izlenmesini öneririm:
20–34 yaş nüfusunun değişimi, yeni kurulan ve kapanan işletmeler, SGK'lı istihdamın sektörlere dağılımı, reel ücret düzeyi ve üniversite mezunlarının ilçede kalma oranı.
Bunlar birlikte değerlendirildiğinde ilçenin yalnızca insan kaybedip kaybetmediği değil, gelecekte üretim ve girişimcilik kapasitesini kaybedip kaybetmediği de daha iyi anlaşılabilir.
Kalkınma Ekonomisi Açısından Sonuç
Bu verilerden çıkarılabilecek en önemli sonuç, göçün yalnızca iş imkânı meselesi olmaktan çıkarak daha geniş bir yaşam kalitesi ve fırsat dağılımı meselesi hâline gelmiş olmasıdır.
Özellikle üç tespit öne çıkıyor.
Birincisi: Sanayileşme önemli bir göç çekim mekanizmasıdır ancak tek başına yeterli değildir.
İş imkânlarıyla birlikte konut, eğitim, sağlık ve sosyal yaşam da gelişmelidir.
İkincisi: Büyükşehirlerin ekonomik büyüklüğü, nüfusu elde tutmayı garanti etmemektedir.
İstanbul'un 2025 yılındaki net göç kaybı bunun somut örneğidir; ancak bu kaybın nedenlerini belirlemek için ayrıntılı analiz gereklidir.
Üçüncüsü: Genç nüfusun göçü, uzun vadede bir şehrin ekonomik kapasitesini etkileyebilir.
2025 yılında 20–24 yaş grubunda 480.185 kişinin iller arasında göç etmiş olması bu konunun önemini gösteriyor.
Sonuç olarak bir şehrin kalkınma başarısını yalnızca fabrika sayısıyla, nüfus büyüklüğüyle veya toplam yatırımlarla ölçmek yeterli değildir.
Asıl başarı, bir şehrin yetiştirdiği insanlara orada kalmak için ekonomik ve sosyal gerekçeler sunabilmesidir.
Bu analizden hareketle Akşehir için daha ileri bir araştırma yapılabilir:
Son 15 yılda nüfus değişimi, gençlerin ayrılma eğilimi, Konya merkezle ekonomik ilişkiler ve Akşehir'in çevre ilçeler için yeniden bir çekim merkezi olup olamayacağı.
Böyle bir çalışma, yerel kalkınma politikalarına daha somut bir temel sağlayacaktır.
Çünkü bir şehrin geleceğini yalnızca bugün sahip olduğu nüfus değil, yarın orada yaşamayı tercih edecek insanlar belirleyecektir.
Kaynak: TÜİK, İç Göç İstatistikleri 2025.





