Ancak Sakarya Savaşı’nın ardından 20 Ekim 1921’de Fransa’yla imzalanan Ankara Antlaşması ile bölge, Suriye ile birlikte Fransız manda yönetimi altına girdi.

ÖZEL YÖNETİM

Ankara Antlaşması ile Hatay için özel bir yönetim öngörüldü. Buna göre bölgede bulunan Türkler, kültürlerini geliştirebilmek için her türlü kolaylıktan yararlanacak, kurulacak Türk okullarında Türkçe öğretim yapılabilecekti. Ayrıca Hatay idaresinde görevli idareci ve memurluklar için Türklerden, nüfusları oranında atama yapılacaktı. Hatay için özel bir bayrak belirlenmesi de kabul edilmişti. Bölgenin resmi dilinin Türkçe, para biriminin ise Türk lirası olması karara bağlandı. Ancak Fransa, 1936’da sömürgesi olan Suriye ve Lübnan’ın egemenlik haklarını tanıyarak bölgeden askerlerini çekti. Ve tarihimize ‘Hatay sorunu’ olarak geçen sorun baş gösterdi. Bunun üzerine Türkiye, aynı egemenlik hakkının Hatay’a da tanınmasını istedi. Atatürk, 1936’da yaptığı Meclis açılış konuşmasında, “Bundan böyle Fransızlarla aramızda senelerdir sürüp giden davanın neticelenmesinin zamanı gelmiştir” dedi.
Bu kararlı tutumunu eyleme geçiren Atatürk, ‘Antakya-İskenderun ve Havalisi Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ başkanı olan Tayfur Sökmen’e şu talimatı verdi: “Sökmen, bugünden itibaren davaya resmen el kondu. Antakya-İskenderun ve havalisinin adı bundan böyle Hatay’dır. Cemiyetinizin adını ‘Hatay Egemenlik Cemiyeti’ olarak değiştirin ve faaliyetinizi bu isim altında yürütün.’

HATAY DEVLETİ KURULDU

Ardından Hatay konusu Milletler Cemiyeti’ne de taşındı. Önce Hatay’a bağımsızlık verilip Suriye’den ayrılması, daha sonra ana vatana katılması şeklinde gelişen iki aşamalı bir strateji izlendi. Bu çerçevede 27 Ocak 1937’de Milletler Cemiyeti’nde, ‘Sancak’ adıyla Hatay’ın özerk bir bölge olması kararlaştırıldı. Bu karar uyarınca Ağustos 1938’de Hatay Millet Meclisi seçimleri yapıldı. 2 Eylül 1938’de meclis ilk toplantısını yaptı ve bağımsız Hatay Cumhuriyeti kuruldu. Daha sonra Hatay Millet Meclisi, 29 Haziran 1939 günü yaptığı toplantıda oy birliği ile ana vatana katılma kararını aldı. TBMM, 7 Temmuz 1939’da kabul ettiği bir yasa ile Hatay’ın Türkiye’nin bir ili olduğunu karara bağladı. 23 Temmuz 1939 tarihinde de Fransız birlikleri Hatay’ı terk etti. Atatürk, Hatay’ın bağımsızlığını ölmeden önce görebilmişti. Ancak Hatay’ın Türkiye’ye katılımı Atatürk’ün ölümünden sonra gerçekleşebildi.

DR. AZİZ PERKÜN VE BAŞKAN AGÂH YALÇIN’DAN PAŞA’YA TELGRAF

3 Şubat 1937 tarihinde Başbakanlık görevinde bulunan İsmet İnönü’ye, Hatay devletinin kurulması sonrası Akşehir’den de bir tebrik telgrafı gönderilmişti. 4 Şubat 1937 tarihli Ulus gazetesinde yer verilen habere göre, telgrafı Akşehirliler adına CHP İlçe Başkanı Dr. Aziz Perkün ve Akşehir Belediye Başkanı Agâh Yalçın tarafından gönderildi. Gönderilen telgrafta şunlar yazmaktadır:

“ Türk İstiklali yolunda tuttuğunuz nurlu meşale ile aydınlanan Türk Hatay’ın egemenliği kutlayan Akşehir, partisinin şükranla bağlılığını tazeler. Milli Hatay mitingi Akşehir tertip heyeti adına CHP başkanı Aziz Perkün, Belediye reisi Yalçın (Agah).