Kur’ân-ı Kerim, kalp gözünün açık olmasını; kâinat kitabını doğru okumak, ondaki güzelliklerden faydalanmak ve ibret verici olaylardan ders çıkarmakla ilişkilendirir. Varlık âlemini doğru tefekkür etmek, insanı Allah’a imana, O’na kulluğa ve sorumluluk bilincine götürür. Nitekim Kur’ân-ı Kerim bu konuda şöyle bir sorgulama yapar:
"Yeryüzünde hiç dolaşmıyorlar mı ki ibret almış kalplere yahut işitmiş kulaklara sahip olsunlar! Şu bir gerçek ki gözler körleşmez, fakat asıl göğüslerdeki kalpler körleşir." (Hac, 22/46)
Bu ayette asıl körlüğün gözlerde değil, kalplerde meydana gelen körlük, yani basiretsizlik olduğu bildirilir. Ayetin öncesi ve sonrasıyla birlikte değerlendirildiğinde, aklıselim ile yeryüzünde dolaşmanın, kâinatın eşsiz güzelliklerini temaşa ve tefekkür etmenin, bunlardan ibret alarak imana ve kulluk bilincine ulaşmanın önemi ortaya çıkar.
Yüce Rabbimiz insana gerçekleri, iyilik ve güzellikleri görme, işitme, anlama ve kavrama yetenekleri vermiştir. Ancak öyle insanlar vardır ki bu yeteneklerini yaratılış amaçlarına uygun ve doğru bir şekilde kullanmazlar. Böylece gözleri gördüğü hâlde hakikati göremez, kulakları işittiği hâlde gerçekleri duyamaz, akılları olduğu hâlde doğruyu kavrayamazlar.
AKIL VE VAHİY
Râgıb el-İsfahânî’nin şu tespiti, bu konudaki İslâmî yaklaşımın özeti sayılabilir:
“Aziz ve celîl olan Allah’ın kullarına gönderdiği iki elçisi vardır. Biri içimizdeki elçidir ki bu akıldır, diğeri de dışımızdaki elçi yani peygamberlerdir. Hiç kimse, içindeki elçiden yararlanma işini öne almadıkça dışındaki elçiden yararlanamaz. Şu halde akıl, peygamberin öğretisinin doğruluğunu öğretir... Sonuç olarak akıl yönetici, din yol göstericidir. Akıl olmazsa din varlığını koruyamaz, din olmayınca da akıl yolunu şaşırır.”
İslam'da akıl ve vahiy birbirini tamamlayan iki temel rehberdir. Akıl, insanın hakikati kavrama ve değerlendirme yeteneğidir. Vahiy ise bu yeteneğe doğru yolu gösteren ilahî rehberdir. Akıl sahibi olmak, dinî sorumluluğun temel şartıdır. Nitekim dinî sorumluluk, aklı yerinde olan insan içindir.
Yüce Allah'ın nurunu akıl ve vahyin aydınlığıyla buluşturmak, insanı hakikate ulaştırır. Nur suresinin 35. ayetinde ifade edilen ilahî nur, bu aydınlığın en güzel anlatımlarından biridir.
İlâhî buyruklar karşısında duyarsız kalan, aklını ve duyularını doğru kullanmayan, hakikate sırt çeviren insanlar ise büyük bir gaflet içindedir. Kur’ân-ı Kerim bu durumu şöyle ifade eder:
"Bunların kalpleri vardır ama onlarla kavrayamazlar; gözleri vardır ama onlarla göremezler; kulakları vardır ama onlarla işitemezler. Onlar hayvanlar gibidir, hatta daha da şaşkındırlar. İşte asıl gafiller onlardır." (A'râf, 7/179)
Allah'ı zikreden, O'na karşı sorumluluklarını yerine getiren ve ilahî uyarılar karşısında ürperen kalplerin yanında, zamanla katılaşan ve duyarsızlaşan kalpler de vardır. Bencillik, düşüncesizlik ve hoyratlık insanın kalbini katılaştırır. (Bakara, 2/74)
İnsanın dünya ve ahiret aydınlığına kavuşması, kalp gözünün açık olmasına, basiret sahibi olmasına ve aklını vahyin ışığında doğru kullanmasına bağlıdır. Çünkü gerçek aydınlık, yalnızca gözlerin görmesi değil, kalbin hakikati idrak etmesidir.
Kalp gözümüzün açık, gönlümüzün güzel, ömrümüzün iman ve basiretle aydınlık olması duasıyla...





