İstinaf nedir?
İlk derece mahkemelerinin verdiği kararların hem maddi hem de hukuki yönden yeniden incelenmesini sağlayan kanun yoludur. Türkiye’de bu incelemeyi Bölge Adliye-İdare Mahkemeleri yapar. İstinaf, sadece hukuka uygunluk denetimiyle sınırlı değildir; deliller yeniden değerlendirilebilir, gerekirse duruşma açılabilir ve hatta yeni bir karar verilebilir. Bu yönüyle istinaf, davanın adeta ikinci kez görülmesi anlamına gelir. Ancak uygulamada özellikle hukuk davalarında çoğu dosyayı sadece inceleyip bozma gerektiren bir sebep varsa ilk derece mahkemesine geri göndermekte hüküm kurmakla uğraşmamaktadır, bu da ciddi mağduriyetlere sebep olmaktadır. Bundan dolayı istinaf sistemi halen oturmuş bir sistem değildir, çoğu zaman yargılamayı uzatmaktadır.
Temyiz nedir?
İstinaf incelemesinden geçen kararların, hukuka uygunluk bakımından denetlendiği bir üst kanun yoludur. Temyiz incelemesini ise Yargıtay-Danıştay gerçekleştirir. Burada artık olayın maddi yönü değil, hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığı incelenir. Temyiz merci, kararı ya onar ya da bozarak dosyayı yeniden incelenmek üzere alt mahkemeye gönderir. Günümüzde Temyiz sistemi de tabiri caizse çökmüş durumdadır, onbinlerce yüzbinlerce dosya yıllarca beklemekte hele bir de bozma kararı verilirse bütün süreç başa dönmekte davanın bitmesi ilk derece ve istinaf da hesaba katıldığında onlarca yıl sürebilmektedir.
Aralarındaki temel farklar nelerdir?İstinaf ve temyiz çoğu zaman karıştırılsa da aralarında önemli farklar vardır. İstinaf, hem vakıa hem hukuk denetimi yaparken; temyiz yalnızca hukuki denetimle sınırlıdır. İstinafta yeni deliller değerlendirilebilirken, temyizde dosya üzerinden inceleme yapılır. Bu nedenle istinaf daha geniş kapsamlı, temyiz ise daha teknik bir denetim mekanizmasıdır.
Neden önemlidir?
Bahsettiğimiz istinaf ve temyiz sistemi eğer hakkı ile uygulanabilse hata payını oldukça azaltmaktadır. Özellikle ilk derece mahkemelerinin kararları %80 civarında bozulduğu için bu sistemler hayati öneme sahiptir. Ancak yargı sistemi liyakatsizlikten dolayı felç olduğu için bu dediğimiz sadece hayalden ibarettir. Düzelmesi de sistemsel olarak mümkün görünmemektedir.
Bu yazımızda kısaca istinaf ve temyizden bahsetmiş olup bir sonraki yazımızda görüşmek üzere sağlıklı günler dilerim.
