Ticaret Bakanlığı, dijitalleşen dünyanın ve değişen tüketici alışkanlıklarının ardından reklam dünyasını yakından ilgilendiren tarihi bir adım attı. Resmi Gazete'nin 33297 sayılı nüshasında yayımlanan yeni yönetmelik değişikliği, özellikle sosyal medya platformları, e-ticaret siteleri ve yapay zeka teknolojilerini kullanan markalar için çok sert kurallar getiriyor.
Peki, yeni yönetmelik neleri değiştiriyor? Sosyal medya fenomenleri (influencer) nasıl reklam yapacak? Yapay zeka karakterleri için hangi kurallar geçerli? İşte tüketicileri koruma odaklı yeni düzenlemenin tüm ayrıntıları...
1. Sosyal Medya Fenomenlerine (Influencer) Sıkı Reklam Ayarı
Yeni yönetmelikte en dikkat çeken maddelerden biri sosyal medya etkileyicilerini (influencer) kapsıyor. Artık sosyal medya üzerinden yapılan her türlü maddi kazanç, ücretsiz ürün, indirim veya çekiliş ortaklığı içeren paylaşımın "reklam" veya "tanıtım" olduğu açıkça belirtilmek zorunda.
Ekranı Kaydırmadan "Reklam" Olduğu Görünecek!
Sosyal medya reklamlarında yeni dönemde şu kurallara uyulması zorunlu olacak:
- Paylaşımlarda net bir şekilde "Reklam" ya da "Tanıtım" ibaresi yer alacak ve reklam verenin adı belirtilecek.
- Bu uyarılar, tüketicinin ekranı aşağı kaydırmasına gerek kalmadan, ilk bakışta görülebilecek konumda ve büyüklükte olacak.
- Arka plan rengiyle uyumlu, gizlenmiş veya okunması zor küçük yazılar tarih olacak.
- Hikaye (Story) serilerinde veya birden fazla paylaşımdan oluşan içeriklerde, her bir paylaşımda ayrı ayrı reklam ibaresi kullanılacak.
- Yalnızca sesli yapılan paylaşımlarda (Podcast vb.) yayının başında reklam içeriği olduğu sesli olarak aktarılacak.
2. Yapay Zeka ve Dijital Karakterlere "Açıklama" Zorunluluğu
Gelişen teknolojiyle birlikte reklamlarda sıkça karşımıza çıkan yapay zeka unsurları da artık denetim altında.
- Dijital Karakter Uyarısı: Reklamlarda, tüketicinin kararını etkileyebilecek şekilde yapay zeka veya özel yazılımlarla üretilmiş, insandan ayırt edilemeyen dijital karakterler kullanılıyorsa, bu durumun yapay zeka olduğu açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir şekilde belirtilecek.
- Gerçek Kişilerin Dijital Kopyası Yasaklandı: Gerçek bir kişinin yapay zekayla oluşturulmuş dijital kopyasının (Deepfake vb.), gerçeğe aykırı olarak bir ürünü bizzat deneyimlemiş gibi gösterildiği veya tavsiye ettiği reklamlar tamamen yasaklandı.
3. Sahte İndirim Dönemi Bitiyor: Son 10 Günün En Düşük Fiyatı Esas Alınacak
Tüketicilerin en çok mağdur olduğu "fiyatı önce şişirip sonra indirim yapma" taktiğine Ticaret Bakanlığı dur dedi.
- 10 Günlük Kural: Bir malın indirimli satış reklamında, indirimden önceki fiyat olarak son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyat baz alınacak.
- Çabuk Bozulan Mallar: Meyve, sebze gibi çabuk bozulabilen ürünler ile hizmet sektöründe ise indirimden bir önceki fiyat esas alınmaya devam edecek.
- Kanal Özgünlüğü: Bir e-ticaret sitesinin mobil uygulamasında yapılan indirim için yalnızca o uygulamadaki fiyat geçmişi dikkate alınacak; web sitesindeki fiyat baz alınarak "sahte indirim algısı" yaratılamayacak.
4. E-Ticaret Sitelerindeki Sahte Tüketici Yorumlarına Son!
E-ticaret sitelerinde ürün satın alırken en çok bakılan yer olan "Tüketici Değerlendirmeleri" kısmına şeffaflık geliyor.
- Sadece Satın Alanlar Yorum Yapabilecek: Bir ürün veya hizmete ilişkin yorum ve yıldız derecelendirmesi yapılmasına, yalnızca o ürünü gerçekten satın alan kişilere izin verilecek. Satın alma doğrulaması yapılamayan platformlardaki yorumlar reklam amaçlı kullanılamayacak.
- Olumsuz Yorumlar Gizlenemeyecek: Şirketler, gelen yorumları en az 1 yıl süreyle, olumlu-olumsuz ayrımı yapmadan, tarih veya puan gibi objektif kriterlere göre yayınlamak zorunda olacak. Olumsuz yorumları silmek veya arkaya gizlemek yasaklanıyor.
- Satın Alınmış Yorum Yasağı: Ürün satışını artırmak amacıyla sahte yorum yapılması veya olumlu algı yaratılması için ajanslarla ya da şahıslarla anlaşma yapılması (sahte yorum satın alınması) tamamen yasaklandı.
5. "Doğa Dostu" ve "Yeşil" Beyanlara Akademik Kanıt Şartı
Markaların çevre bilincini kullanarak yaptığı "yeşil badana" (greenwashing) uygulamalarına da sınır getirildi.
- Bir ürünün çevreye faydalı olduğu, olumsuz etkisinin olmadığı veya azaltıldığına dair (Çevresel beyan) iddiaların; yetkili kurumlardan, üniversitelerin ilgili bölümlerinden veya akredite bağımsız kuruluşlardan alınan belgelerle ispatlanması zorunlu hale getirildi.
- Reklamlarda havada kalan, muğlak "çevre dostu" ibareleri açıklamasız kullanılamayacak; hangi sürecin çevreye faydalı olduğu detaylıca (gerekirse bir QR kod veya link ile) tüketiciye sunulacak.
6. Çocuklara Hedefli Reklam Yasaklandı, Bazı Ürünlerin Reklamı Tamamen Engellendi
Yeni yönetmelikle birlikte tüketici verilerinin analiz edilerek kişiye özel reklam gösterilmesi olarak bilinen "Hedefli Reklamcılık" süreçlerine de standartlar getirildi. Tüketicinin çocuk olduğunun bilindiği veya tahmin edildiği durumlarda, profil analizi yapılarak çocuklara hedefli reklam sunulamayacak.
Ayrıca; tütün mamulleri, alkollü içkiler ve elektronik sigaraların yanı sıra beşerî tıbbi ürünlerin (ilaçlar) ve yasadışı şans oyunlarının reklamının yapılması tamamen yasaklandı. Takviye edici gıdaların ise normal besinlerin yerine geçtiği algısı yaratacak şekilde tanıtılması engellendi.
Yeni Yönetmelik Ne Zaman Yürürlüğe Girecek?
Ticaret Bakanı tarafından yürütülecek olan bu yeni "Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği", 1 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla resmen yürürlüğe girecek. Bu tarihten itibaren kurallara uymayan markalara, aracı sitelere ve sosyal medya fenomenlerine ağır idari para cezalarının uygulanması bekleniyor.
