Var.
Anayasa’nın 36. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesi, herkesin makul sürede yargılanma hakkına sahip olduğunu açıkça düzenler. Bu hak yalnızca teorik bir ilke değil; ihlal edildiğinde tazminat talebine konu olabilen somut bir güvencedir.
Başvuru merci neresidir?
Bir dönem uzun yargılama şikâyetleri doğrudan Anayasa Mahkemesi’ne taşınıyordu. Ancak artan başvurular ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları doğrultusunda sistem değişti. Bugün gelinen noktada, uzun yargılama süresi nedeniyle yapılacak başvurularda ilk adres Anayasa Mahkemesi değil, Adalet Bakanlığı bünyesindeki Tazminat Komisyonu’dur.
Bu yol tüketilmeden yapılan bireysel başvurular, “başvuru yollarının tüketilmemesi” gerekçesiyle kabul edilemez bulunmaktadır. Yani usul, en az esas kadar önemlidir.
Makul Süre Nasıl Belirlenir?
Her uzun dava ihlal anlamına gelmez. Değerlendirmede;
- Davanın karmaşıklığı,
- Yargılamanın toplam süresi,
- Tarafların tutumu,
- Mahkemelerin gecikmeye katkısı,
- Başvurucunun davadaki menfaatinin önemi
birlikte dikkate alınır.
Basit bir alacak davasının 8–10 yıl sürmesi ile çok sanıklı, teknik bilirkişi incelemesi gerektiren bir ceza davasının süresi aynı şekilde değerlendirilmez.
Tazminatın Niteliği
Tazminat Komisyonu, başvuruyu dosya üzerinden inceler ve çoğunlukla manevi tazminata hükmeder. Maddi tazminat ise ancak açık ve somut bir zarar ispat edilirse kabul edilir. Amaç, gecikmenin yarattığı mağduriyeti gidermektir; sistemsel sorunu bütünüyle ortadan kaldırmak değil.
Asıl Sorun Ne?
Elbette tazminat mekanizması önemli bir güvencedir. Ancak ideal olan, vatandaşın yıllar süren bir dava sonunda “teselli tazminatı” almak zorunda kalmamasıdır. Ki bu tazminatta yine halkın cebinden çıkmaktadır. Gerçek çözüm, yargılamaların baştan makul sürede tamamlanabilmesidir.
Çünkü adalet yalnızca doğru karar değildir.
Adalet, zamanında verilen doğru karardır.
Ve unutulmamalıdır: Geciken adaletin bedeli yalnızca bütçeden ödenen tazminat değildir; en büyük bedel, toplumun adalete olan güveninin zedelenmesidir. Bir sonraki yazımızda görüşmek üzere sağlıklı günler dilerim.